Nagrobki Dzieduszyckich na Cmentarzu Łyczakowskim odzyskują dawną świetność

-a A+

Dzięki współpracy rodziny z Instytutem POLONIKA nagrobki Dzieduszyckich na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie odzyskują dawną świetność.

Jednym z miejsc we Lwowie, w którym została zachowana pamięć o rodzinie Dzieduszyckich, stał się najstarszy w Europie Cmentarz Łyczakowski. Właśnie ukończono renowację dwóch historycznych nagrobków, w których pochowani zostali zasłużeni dla ojczyzny członkowie tej rodziny zmarli w XIX i pierwszej połowie XX wieku.

Większość z 15 udokumentowanych nagrobków rodziny Dzieduszyckich, znajdujących się na Cmentarzu Łyczakowskim, zachowana jest we względnie dobrym stanie, ale konserwatorzy alarmują, że to jest ostatni moment, aby te historyczne upamiętnienia nie zaczęły popadać w ruinę. Wyjątek stanowi kaplica rodzinna, która jako jedyny obiekt na Cmentarzu Łyczakowskim została zniszczona podczas II wojny światowej przez „zawieruszoną” niemiecką bombę. Ocalałe resztki fundamentów mają być w przyszłości poddane konserwacji i zabezpieczone przed deptaniem. Ma się też pojawić tablica pamiątkowa, aby oddać hołd spoczywającym tutaj zasłużonym dla ojczyzny potomkom Dzieduszyckich.

Plan Cmentarza Łyczakowskiego z zaznaczonymi na nim grobami rodziny Dzieduszyckich (fot. dzieduszyccy.pl)

Ilustrowany przewodnik po Cmentarzu Łyczakowskim Aleksandra Medyńskiego z 1937 roku wymienia zastęp „Bene Merentium” – „owych przodowników narodowej kultury, którzy do skarbca narodowego dołączyli promienną przędzę swych myśli i uczuć kwiaty nieśmiertelne”, a wśród nich Maurycego Dzieduszyckiego (1813-1877) – historyka, literata i wieloletniego wicekuratora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, członka Polskiej Akademii Umiejętności, pochowanego we wspomnianej kaplicy oraz Teodozję Dzieduszycką – malarkę i zasłużoną działaczkę społeczną, przełożoną sanitariuszek Czerwonego Krzyża, która zmarła na tyfus 8 marca 1919 r. Jak notują historycy, pogrzeb Teodozji i jej, zmarłej dzień wcześniej, koleżanki Marii Dulębianki stał się największą publiczną manifestacją we Lwowie po I wojnie światowej. Wzięli w niej u dział zarówno polscy, jak i ukraińscy mieszkańcy miasta. W 1927 r. ciała obu sanitariuszek ekshumowano i złożono na Cmentarzu Obrońców Lwowa.

Członkowie rodziny Dzieduszyckich od wielu lat odwiedzają groby swoich bliskich we Lwowie. Zostali tu pochowani ludzie często niezwykle zasłużeni dla ojczyzny, jej dziedzictwa materialnego, historycznego i artystycznego. Pamięć o nich i ich dokonaniach stanowi ważną część polskiego dziedzictwa za granicą.

Podczas mszy dziękczynnej inaugurującej działalność Związku Rodowego Dzieduszyckich w 1907 roku odprawionej w kaplicy Dzieduszyckich w kościele jezuickim we Lwowie, znamienne słowa wygłosił ksiądz Alfred Wróblewski: „Gdzie jesteście? W mieście, w którym choćby Was nie stało, pamięć rodu Waszego nie zginie”.

Związek Rodowy Dzieduszyckich herbu Sas podjął starania, w wyniku których dzięki pomocy Instytutu POLONIKA w 2020 roku zostały poddane renowacji dwa XIX-wieczne nagrobki rodzinne położone niedaleko głównego wejścia na cmentarz, przy jego najbardziej uczęszczanych alejach. Zadania podjął się zespół konserwatorów pracujących pod kierownictwem Anny Kudzi i nadzorem prof. Janusza Smazy.

Nagrobek z krzyżem i koroną cierniową znajduje się w kwaterze 68. Oznaczony jest sygnaturą Henryka Périera, wybitnego lwowskiego rzemieślnika, twórcy niezwykle cennych artystycznie łyczakowskich upamiętnień. Nagrobek wykonany z piaskowca wieńczy monumentalny, prosty w formie krzyż z koroną cierniową. Na jego powierzchni w wielu miejscach widoczne są ślady po kulach, będące świadkiem walk prowadzonych na cmentarzu podczas drugiej wojny światowej. Odnowiony przez konserwatorów został również wyposażony w nowe tablice inskrypcyjne, ponieważ po starych zachował się tylko fragment płytki kamiennej z kilkoma literami. Dzięki zachowanym dokumentom wiadomo, że są tu pochowani trzej potomkowie protoplasty starszej linii rodziny Tadeusza Gerwazego (1724-1777), z których Edward Maria (1896-1928) za czyny wojenne 1918-1920 został odznaczony Krzyżem Walecznych i Orderem Virtuti Militari.

Drugi poddany konserwacji nagrobek z filigranową figurą Matki Boskiej, wykonaną z wapienia, tzw. Nagrobek z Matką Boską, znajduje się w kwaterze 5, tuż obok grobu Artura Grottgera. Pochowanych jest tutaj ośmiu członków rodziny Jana Karola Dzieduszyckiego, syna Dominika Herakliusza (1727-1831), który zapoczątkował młodszą linię Dzieduszyckich. W pierwszej kolejności zostały usunięte warstwy zanieczyszczeń atmosferycznych i mikrobiologicznych, a następnie odnowione marmurowe tablice z inskrypcjami, które zostały również pięknie pozłocone. Rekonstrukcji poddano także zniszczone ogrodzenie nagrobka. Oba nagrobki pieczołowicie zaimpregnowano, aby jak najdłużej zostały zachowane efekty pracy konserwatorów.

Żyjący potomkowie rodziny Dzieduszyckich kontynuują patriotyczne i społeczne tradycje rodziny. W przekazanym na rzecz społeczności lokalnej pałacu Dzieduszyckich w Zarzeczu prowadzone jest Muzeum Dzieduszyckich z bogatą działalnością kulturalną, a ich rodzinne stowarzyszenie Związek Rodowy Dzieduszyckich herbu Sas inicjuje takie wydarzenia, jak przedstawienia teatralne, wystawy czy konferencje naukowe. Ważną częścią działalności stowarzyszenia jest troska o zachowanie pamięci o przodkach rodziny, której wyrazem jest renowacja zabytkowych nagrobków na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

***
Zapraszamy do obejrzenia reportażu, który przygotował Związek Rodowy Dzieduszyckich herbu Sas, a który przedstawia przebieg prac renowacyjnych na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Głos zabierają w nim historycy sztuki, konserwatorzy i przedstawiciele rodziny zaangażowanej w renowacje nagrobków.

Melania Dzieduszycka
Sekretarz Rady Związku Rodowego Dzieduszyckich herbu Sas

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach zadania publicznego dotyczącego pomocy Polonii i Polakom za granicą

 

Projekt „Polska Platforma Medialna Ukraina” realizowany przez Fundację Wolność i Demokracja

 

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

©2011-2021 Wszelkie prawa zastrzeżone
Warunkiem zgody na przedruk całości lub części artykułow i informacji zamieszczonych na naszym portalu jest powołanie się na Kurier Galicyjski. Za treść ogłoszeń, oświadczeń i reklam redakcja nie ponosi odpowiedzialności i pozostawia sobie prawo do skrótów nadesłanych tekstów. Zamieszczamy również teksty, treść których nie odpowiada poglądom redakcji.