Kolejny zabytek wspólnego dziedzictwa kulturowego ocalony od zapomnienia

-a A+

Neogotyckie mauzoleum rodziny Krzyżanowskich – jedna z najpiękniejszych kaplic na lwowskim Łyczakowie – po roku trudnego remontu odzyskuje swój dawny blask.

Nekropolia na Łyczakowie to ogromny cmentarz, na którym spoczywa ok. 300 tysięcy osób, zaś liczbę pomników oraz nagrobków upamiętniających zarówno Polaków, jak i pochowanych tu Ukraińców, Austriaków, Niemców, Ormian i Rosjan można oszacować nawet na 80 tysięcy. Od wielu lat prace na zabytkowym lwowskim cmentarzu prowadzi Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a od niespełna trzech lat włączył się do nich powołany do takich działań Instytut POLONIKA.

Na remont zniszczonej kaplicy Krzyżanowskich, która dziś przeszła odbiór komisji konserwatorskiej, Instytut przeznaczył 1,65 mln złotych. W oficjalnej ekspertyzie przygotowanej w roku 2019 oceniono, że „obiekt wymaga pilnej interwencji konserwatorskiej. Powinna być ona przeprowadzona równolegle z pracami badawczo-projektowymi (bądź je poprzedzać), z uwagi na destrukcję niektórych elementów kamiennych gzymsów, grożących niekontrolowanym rozfragmentowaniem i upadkiem z dużej wysokości. Wymagane jest też zabezpieczenie tynków we wnętrzu kaplicy celem zapobieżenia ich dalszego osypywania się. Konieczne jest sprawdzenie szczelności dachu i ewentualna jego naprawa interwencyjna, zmierzająca do uszczelnienia ewentualnych dziur w poszyciu”. Po ponad roku wytężonych prac kaplica odzyskała dawną świetność.

– Remont takiego obiektu jest daleko bardziej skomplikowany i wieloetapowy, niż budowanie od nowa – podkreśla Dorota Janiszewska-Jakubiak, dyrektor Instytutu POLONIKA. – Najpierw zleciliśmy szereg ekspertyz, żeby ustalić stopień zniszczenia budowli i określić zakres prac, które na nasze zlecenie wykonywała później firma Monument Service. Po kolei zajęli się substancją zabytkową, odtwarzając też elementy częściowo zniszczone, jak np. ścienne malowidła czy detale ceramiczne i witraże. Zabezpieczono konstrukcję dachu – drewniane belki były zmurszałe, a tzw. sygnaturka mogła w każdej chwili spaść komuś na głowę. Woda i erozja zrobiły swoje, więc kaplica to było konkretne wyzwanie. Zwłaszcza, że Instytut nie prowadzi tylko tego jednego projektu, a temat zabytkowych nekropolii na Wschodzie to w zasadzie niekończąca się historia. Wespół z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego i dzięki współpracy z ukraińskimi partnerami staramy się zabezpieczyć dla potomnych cenne pozostałości naszego wspólnego dziedzictwa. Pracy, jak sądzę, mamy na długie lata! – kończy dyrektor Janiszewska-Jakubiak.

Kaplica Krzyżanowskich w detalach
Cmentarne mauzoleum, w modnym wówczas stylu neogotyckim, powstało w miejscu dawnej kaplicy Cetnerów w latach 1890‒1891 według projektu Jana Tomasza Kudelskiego. Prace budowlane wykonała znana lwowska firma Jana Lewińskiego. Kaplica, którą wzniesiono na zlecenie Stanisława Krzyżanowskiego z myślą o upamiętnieniu jego matki, jest ceglana i ma sygnaturkę (wieżyczkę) pokrytą miedzią. Dach zdobią charakterystyczne żygacze-chimery wykonane z piaskowca oraz kamienne maswerki w oknach przeszklonych witrażami wykonanymi przez renomowany Tiroler Glasmalerai Und Mosaik Anstalt w Innsbrucku. Detale rzeźbiarskie najprawdopodobniej są dziełem współpracownika Kudelskiego – Piotra Witalisa Harasimowicza. Do wnętrza wchodzi się po schodkach, a ich balustrada to arcydzieło metaloplastyki. Całość uzupełniają elementy z kolorowej, szkliwionej ceramiki oraz malowidła ścienne.

Kilka słów o projektancie
Jan Tomasz Kudelski (1861-1937) aktywnie działał we Lwowie, tworząc nie tylko projekty nowych budynków, lecz także uczestnicząc w wielu przebudowach, m.in. pałacu Potulickich przy ulicy Jana Matejki 4, Pałacu Siemieńskich-Lewickich przy ulicy Piekarskiej 19, dawnego sierocińca św. Józefa przy ulicy Piekarskiej 61 oraz kilku willi i kamienic. Potem został architektem miejskim w Stanisławowie, prowadził też własną firmę budowlaną. Według jego projektu zbudowano m.in. gmach Dyrekcji Kolei, Bank Austro-Węgierski, tamtejszą Pocztę Główną oraz budynek filii Krakowskiego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych „Florianka”. Od 1919 r. Kudelski związany był z Warszawą, pracując jako projektant w Ministerstwie Robót Publicznych.

Czym zajmujemy się na Ukrainie?
Instytut POLONIKA jest państwową instytucją kultury, która jako jedyna w Polsce systemowo zajmuje się ochroną polskiego dziedzictwa kulturowego poza granicami kraju. Największa część działań podejmowanych przez Instytut obejmuje tereny wschodnie dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, co wynika nie tylko z historii tych terenów, ale także skupienia w tym miejscu zabytków sztuki i architektury o wyjątkowej wartości artystycznej.

W 2020 r., dzięki współpracy z władzami i służbami konserwatorskimi miasta Lwowa, POLONIKA realizuje prace na cmentarzu Łyczakowskim (kaplice Krzyżanowskich, Barczewskich i Krzeczunowiczów, nagrobek wybitnego architekta Piotra Tarnawieckiego oraz działania ratunkowe przy piętnastu nagrobkach, które przed kilkoma miesiącami zniszczyła pogodowa nawałnica), ale też finansuje prace konserwatorskie w kilku innych lwowskich obiektach, m.in. w katedrze łacińskiej, kościele pojezuickim, obecnie greckokatolickiej cerkwi pw. świętych Piotra i Pawła, gdzie trwa konserwacja fresków Franciszka i Sebastiana Ecksteinów, w świątyni pw. św. Antoniego Padewskiego, Kamienicy Królewskiej (oddziale Lwowskiego Muzeum Historycznego), w kościele podominikańskim i katedrze ormiańskiej, a także wspiera pracę wolontariuszy porządkujących pod opieką konserwatorów cmentarz Janowski. POLONIKA działa również poza Lwowem, m.in. finansując prace konserwatorskie w Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej w Berdyczowie oraz na cmentarzu Bazyliańskim w Krzemieńcu.

Od roku 2020 Instytut POLONIKA jest także operatorem programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą”. Dzięki wsparciu finansowemu z Programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego beneficjenci – głównie polskie organizacje pozarządowe prowadzili w 2020 r. pod nadzorem Instytutu prace konserwatorskie m.in. w:
• bazylice archikatedralnej pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny we Lwowie
• katedrze ormiańskiej we Lwowie,
• kolegiacie pw. św. Wawrzyńca w Żółkwi ,
• kolegiacie Św. Trójcy w Ołyce,
• kościele św. Stanisława w Krzemieńcu,
• Sanktuarium Matki Bożej w Bołszowcach,
• kościele podominikańskim w Kamieńcu Podolskim,
• kościele pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i Świętej Tekli w Tadaniach,
• kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Stryju,
• kościele pw. św. Anny w Sąsiadowicach,
• kościele pw. Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Mościskach,
• na cmentarzach Łyczakowskim i Janowskim we Lwowie oraz zabytkowej nekropolii w Złoczowie.

Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA jest wyspecjalizowaną państwową instytucją kultury powołaną w 2017 r. przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Piotra Glińskiego. Instytut prowadzi projekty o charakterze konserwatorskim, naukowo-badawczym, edukacyjnym i popularyzatorskim. Dzięki nim zachowywane są materialne świadectwa naszych dziejów i przywracana pamięć o ważnych dla współczesnych Polaków osobach oraz istotnych faktach historycznych.

Rafał Jemielita
Specjalista ds. Public Relations Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA

Projekt finansowany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach zadania publicznego dotyczącego pomocy Polonii i Polakom za granicą

 

Projekt „Polska Platforma Medialna Ukraina” realizowany przez Fundację Wolność i Demokracja

 

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

©2011-2021 Wszelkie prawa zastrzeżone
Warunkiem zgody na przedruk całości lub części artykułow i informacji zamieszczonych na naszym portalu jest powołanie się na Kurier Galicyjski. Za treść ogłoszeń, oświadczeń i reklam redakcja nie ponosi odpowiedzialności i pozostawia sobie prawo do skrótów nadesłanych tekstów. Zamieszczamy również teksty, treść których nie odpowiada poglądom redakcji.